EYLUL2021
Özlem Yurdakul
Ruhsal modum ve çayım
Çay yaşamımızdaki önemli içeceklerden biri ve onsuz yapamadıklarımızdan. İkramlık ayrı, formumuz için ayrı, özel seremonilerimiz için ayrı yeri var. Çay, hangi türü olursa olsun illa keyif almak istediklerimizden ve misafirlerimizi de memnun etmek istediklerimizden. Gittiğimiz yerde ilk muhabbet “gelsin çaylarla olur“ ve hatır için adetler sayılmaz içtikçe içilir. Gelenekselliğin dışına çıkıp son trendlere baktığımızda ise, modumuz ve çaylarımız başlığı ile karşılaşırız. Bu noktada içilen çayda, hatırdan çok fayda ararız. Hanimiş benim bitki çayım ve nereme iyi gelecekmiş merakı uyanır. Yani çaydan beklenen, ”ruhsal modum bu ve gelsin faydalı olandır.”
Geçmişten bugüne faydalarına ve rahatlatıcı özelliklerine göre pek çok bitkisel çay mevcut ve nane çayı ön sıralarda yer alıyor. Esansiyel yağ olarak yapraklarında mentol, menton ve limonen içeriyor.
Nane çayı sindirim problemleri, hassas bağırsak sendromu, kas ağrısı, baş ağrısı, migren, menstrual kramp,uyku düzeni ve bakteriyel enfeksiyonlar ve mevsimsel alerjiler konusunda oldukça etkili.
Diyet reçetelerinde ilk sıralarda yer alan yeşil çay ise özellikle kateşinler ve kateşin türevlerini kapsayan flavonoidlerce zengin. Antioksidan, antienflamatuar, antimutajenik, antikanserojenik, antianjiogenik, obezliği önleyici, antiviral, antibakteriyel ve antiaging etkilidir.
Sinirlerinizi sakinleştirmek istiyorsanız, lavanta çayı çözüm üreticilerden. Bu bitkideki aktif bileşenler linalool, linalil asetat. Uyku düzensizliklerinde, dikkat üzerinde, halsizlik ve kognitif fonksiyonlarda olumlu etkileri var, fakat kaçımız bu kadar kolay ulaşılabilen bitkiyi düzenli kullanıyor. Genelde en yakınımızdakiler en fazla ihmal edilenlerden olmakta. Limon otu çayı da sayısız fayda üreten çaylardan ve tropiklerde popüler içeceklerden. Tayland’da ‘Takrai’ olarak bilinir, Vietnam’da salatalarda, Peru çevresinde bitkisel çay olarak, Java’da çok baharatlı içecek olan’sherbet’ olarak, Batı’da curry, marineler ve deniz ürünleri çorbalarında kullanılır. Sindirim problemleri, romatizma, menstrual problemler ve eklem ağrılarında oldukça etkilidir.
Pozitivite arayışı içinde olanlar için masala çayı önerilenler arasında. Orijini Hindistan olan bu çay, zencefil, kişniş, tarçın, karanfil ve siyah biberden oluşuyor. Ayurveda tıbbında sindirim problemleri için kullanılıyor. Ayrıca kilo kaybı sorunlarında, kan basıncını dengelemede, soğuk algınlığında, bağışıklığı güçlendirmede ve kanser tedavisinde etkili.
Keşke kolayca bulabilsek ve içebilsek diyebileceğimiz çaylardan biri de tart cherry çayı. Tart cherry çayı, ekşi tart cherrylerinin kurutulması ile elde edilir. Bu cherry’ler prunus cerasus olarak bilinir. Avrupa ve Güney batı Asya’nın bazı bölgelerinde yetişir. Yüksek miktarda melatonin içerir, bu yüzden insomnia gibi uyku problemlerinde etkili olup, panik atak, anksiyete problemleri ve egzersiz sonrası iyileşmelerde, hafıza ve beyin fonksiyonlarında iyi çözümler üretir.
Papatya çayı farkındalığı konusunda yine zayıf olduğumuz çeşitlerden. Papatya çayı antioksidan bileşenler gibi pek çok biyoaktif bileşen içerir. Seskiterpen, toumarin ve flavonoidler içerik olarak önemli yer tutar. Flavonoidlerde ana bileşenler apigenin, luteolin ve kuercetindir. Hücrelerdeki oksidatif strese karşı koruyucu, serbest radikaller üzerinde etkilidir.
Zencefil ise 2500 yıldır bilinen bir bitki ve çayı günümüzde yaygın kullanılıyor. En fazla bilinen türü Zingiber officianalis. Antienflamatuar, antioksidan, antiviral, antiparasit, antifungal etkili olup sindirim problemlerinin çözümünde oldukça etkilidir.Bu yüzden mutfağımızda elimizin altında olması gereken, ilaç niyetine içilecek çay çeşitlerindendir.
Evimizde narenciye kabuklarını da kurutup (citrus peel tea) bitkisel çaylarımıza ekleyebiliriz. Narenciye kabukları; flavanon, flavon, flavonol, antosiyanin gibi polifenoller açısından zengindir. Bu bileşenler oksidatif stres, lipid metabolizması ve nörodejeneratif hastalıkları engelleyicidir. Antiaging, antimikrobiyal etkinin yanında iyi de prebiyotik etki gösterirler.
Sudan sonra bolca tüketilen çay çeşitleri konusunda, bilinçli olmak durumundayız. Bu noktada, hangi moda hangi çay uygun iyi bir başlangıç olabilir.