MART2020
Avram Ventura
Söyleşmeye söz gerekmez
Yıllar önce, bir iş görüşmesi için davet edilmiştim. Doğrusu, gittiğim yerde çok sıcak karşılandım. Önce sıradan bir söyleşi, arkadan çaylar söylendi derken, görüşmeye gittiğim kişi sözü aldı, bir türlü bitirmek bilmedi. Özel yaşantısından yaşadığı deneyimlere, iş ilişkilerine kadar bir saati aşkın bir zaman, sürekli kendini anlattı. Sonunda dayanamadım, o anda başka bir görüşmem olduğunu söyleyerek izin istedim. Telaşla birkaç dakikada buluşma nedenimizi açıkladı, bana yine de konuşma fırsatı vermemişti. Daha konuya bile giremeden o işyerinden ayrılmak zorunda kalmıştım. Söyleşimizin yarım kaldığından, işle ilgili yeterince konuşamadığımızdan yakındı. En kısa zamanda yine bir araya gelmemizi önerdi. Kuşkusuz iş konusunda bu son görüşmemiz olmuştu. Kimi gün yolda karşılaşırız. Ne zaman bir araya geleceğimizi sorduğunda, onu atlatmak için yeni bahaneler üretmek zorunda kalmam doğrusu beni de sıkıyor; ama çok konuşup hiçbir şey söylemeyen bu adam için harcadığım zamana daha çok acıyorum.
Kuşkusuz herkesi, terazinin aynı kefesine koymamız doğru değil!
Gözümün önüne tanıdığım, bildiğim insanlar geliyor. Çok konuşanlar, konuşmaya katılanlar, hiç konuşmayanlar, yalnızca dinleyenler… Sözüm salt buluştuğumuz, söyleştiğimiz arkadaşlar için değil, kendi alanlarında seçilmiş konuşmacılar için de geçerli. Öyleleri var ki, anlattığım iş adamı gibi bir saat boyunca konuşup da hiçbir şey söylememe başarısını göstererek, bu yeteneklerini ortaya koyuyorlar. Kimi de söyledikleri birkaç sözcükle sizi yüreğinizden, beyninizden vurabiliyor.
Sözün bu noktasında, gevezelere de yer vermemiz gerektiğini düşünüyorum. Bu konuda okurken çok keyif aldığım Yunanlı tarihçi, deneme ve yaşam öyküsü yazarı Plutarkhos’un Gevezeler ve Meraklılar kitabından söz etmek istiyorum.
Bu kitabın yazılmasından bu yana, iki bin yıla yakın bir zaman geçmiş. Bakıyoruz, anlatılan insanların davranış özellikleri bize hiç yabancı gelmiyor. Bu geçen süre içerisinde insan karakterinde hiçbir değişiklik olmadığını, yazarın tüm söylediklerinin her dönemde güncelliğini koruduğunu görebiliyoruz.
Plutarkhos, kitabının daha ilk satırlarında, gevezeliği iyileştirmenin ne denli güç olduğunu söyler. “Onlar der, devamlı konuştukları için kimseyi dinlemezler. Sanırım, iki kulakları varken tek dil verdiği için doğaya sitem eder bu sağır kişiler.”
Çok konuşmanın getirdiği en büyük sakıncalardan biri de, bu insanların başkalarının söylediklerine kulak vermeyip, çevrelerine karşı tümüyle sağır olmalarıdır. Kısacası, konuşmaktan dinlemeye bir türlü fırsat bulamazlar.
Gevezenin biri Aristotales’e çok uzun bir konuşmadan sonra, “Sizi sözlerimle çok yordum, galiba” deyince, ünlü düşünür şöyle yanıt vermiş: “Hayır, hiç yormadınız, dinlemedim ki!”
Bir gün Atina’nın önde gelenlerinden biri, masasında başka bir ülke kralının elçilerini ağırlıyormuş. Elçilerin isteği üzerine şehrin en tanınmış filozofları masaya davet edilmiş. Her filozof sohbete katılıp bilgisini ve zekâsını gösterirken, yalnızca Zenon tek bir sözcük etmemiş. Yabancılar onun bu suskunluğu üstüne dostça sormuşlar: “Zenon, krala seninle ilgili ne söyleyelim?”
“Hiç, demiş. Atina’da herkes içerken susmasını bilen bir ihtiyar vardı dersiniz.”
Herkesin konuştuğu bir ortamda suskunluğunu korumak için gerçekten bilge olmak gerekiyor. Suskunluğun erdemini bilmeyen insanlarla olan birliktelikler, hem zamanımızı boşa harcamak hem de gereksiz sözlerin ağırlığını omuzlarımızda taşımak zorunda bırakmaktadır.
Konuşmak, kuşkusuz başlı başına bir sanat! Konuya egemen olma, sözcük seçimi, vurgulamalar, dinleyiciyi etkilemede önemli etmenler; ancak en önemlisi konuşma sonunda dinleyicide bıraktığı izlenimdir. Hangi konuda isterse olsun, deneyim, bilgi ve içtenlikten yoksun hiçbir konuşma, yeterince etkili olamaz. Kimi zaman suskunluğumuz, konuşmalarımızdan daha çok şey söyleyebilmektedir.
Çok uzatmadan, MÖ 4. Yüzyılda yaşamış ünlü Çin düşünürü Chuang Tzu’nun şu sözleriyle noktalamak istiyorum: “Söyleşmeye söz gerekmez. Kimi yaşam boyunca konuşur, bakarsın bir şey söylememiş; kimi de bir yaşam boyunca susar, ama görürsün ki hep bir şeyler söylemiş.”