TEMMUZAGUSTOS2024
SANATTA ETKİLEŞİM
Sanatta etkileşim
Sanat eserinin hayattan daha derinlerde olduğu, yüce ve ulaşılmaz olduğu görüşü 20. yüzyılın başında Dada Akımı ile değişmeye başlar. Dada Akımı sanatın alışılagelmiş tüm değerlerine karşı bir başkaldırı olarak okunabilir. Sanat eserleri yaşamın içinde yer almaya başlar, sanatçı ile izleyici arasındaki mesafe ortadan kalmış olur. Sanatçı ile izleyici arasındaki ilişki 1960’larda daha da yoğunlaşır. Bu görüşün hararetli savunucusu Marcel Duchamp’dır. Ona göre sanat eserinin yaratım öyküsünün başlangıcı sanatçı, sonu da izleyicidir. Sanatçı eserini izleyiciye sunmakla kişisel düşüncesini ifade etmiştir. Dolayısıyla eserin dış dünya ile bağlantı kurmasını sağlamıştır. Bundan sonraki adım izleyicinin yorumuna kalır. Böylece sanatçı ile izleyici birbirleriyle özdeşleşmiş olurlar. Sanatın sihri bu birleştirici gücündendir.
İzleyici kendi entelektüel birikiminin izin verdiği ölçüde esere yorum getirir. Bu karşılaşma anı etkileşimi de doğurmuş olur. Bu etkileşim sanatçının olması istediği şekilde gerçekleşmesi sanatçı/eser/izleyicinin aralarında kurdukları ilişki içinde gerçekleşir. Seyirci bu noktada pasif alımlayıcı rolünden evrilmiş yorumlayıcı konumuna yükselmiştir. Sanatçı eseri, bir kavramı ortaya koymuştur. Dolayısıyla bir sanatsal kavramı başlatanı olmuştur.
1863 yılı modern sanat için bir kırılma noktasıdır. Bu kırılma noktasını başlatan eser Manet’nin "Kırda Öğle Yemeği" tablosudur. Kırda Öğle Yemeği ya da Kırda Piknik tablosu bugün çok fazla ilgi görüyor olsa da kendi döneminde beğenilmemiş, bayağı, çirkin ve özellikle ahlaksızca bulunmuştur. 1863’te Fransa’nın meşhur sergi salonu olan Salon de Paris tarafından sergilenmesi reddedilmiş, eser ancak Salon de Refuses (Reddedilenler Salonu) adındaki salonda sergilenebilmiştir.
Bu tablo neden önemlidir? Neden modern sanatın başlangıç noktası olarak kabul edilir?
Eser sahip olduğu sıra dışı özelliklerden dolayı kendi döneminde akademik ortamda taktir görmez, aksine son derece bayağı ve yoz bulunur. Neden bu kadar çok tepki çekmiştir? Tablo tuhaf olması bir kır ortamında giyinik adamların yanında çıplak bir kadının geri planda da yıkanan yarı çıplak bir diğer kadının yer alması mıdır?
Manet’nin bu eserini yaparken Tiziano’nun Pastoral konser (Pastoral Concert) ile Raimondi’nin Paris’in Yargısı (The Judgement of Paris) eserleri ona ilham kaynağı olmuştur. Her iki eser de Rönesans dönemine aittir. Tiziano’nun Pastoral Konser’inde müzisyen iki adamla yanlarındaki Rönesans tarzında idealize edilmiş iki çıplak kadın yer alır. Raimundi‘nun Paris’in yargısı eserinden de ciddi ölçüde etkilendiği görülen tabloda sağ alt köşede oturan iki müzisyen ve bir çıplak kadın üçlü bir grup halinde yer alırlar. Bu tablo Manet’nin tablosunda ön planda yer alan iki adam ve çıplak kadının nereden esinlenerek oluşturduğunu açıkça gösterir. Manet’nin eserini yaparken bu iki Rönesans eserini temel almış olduğu aşikardır. Rönesans devrinde çıplak resmedilmiş kadınlar yadırganmamıştır. O halde Manet’nin tablosu ne içermekteydi ki o devirde bir skandala sebebiyet verdi?
Öncelikle eserde görülen iki adamın dönemin seçkin Fransız beyefendileri oldukları giysilerinden anlaşılmaktadır. Bu giyinik adamların yanında görülen iki kadın çıplak resmedilmiştir. Ön planda çıplak oturan kadının hemen yanı başında giysiler ve şapka görülmektedir. Bir grup insan ağaçlar içinden geçen bir ırmağının kıyısında oturmuş kendi aralarında eğlenmektedir. Resmin ön planında yiyecek dolu sepete bakarak piknik yapmakta olduklarını fark ederiz. Giyinik bir şekilde kırda oturan bu beyefendilerin yanında çıplak olan kadınların onların arkadaşları olamayacakları bellidir. Bu beyefendilerinin giyiminden onların burjuvaziye mensup olduklarını anlarız. Çıplak kadınları onları eğlendirmek amacıyla parayla tutulmuş oldukları açıktır. Bu çıplak kadınların üst sınıfa mensup beyefendiler gibi üst sınıf fahişeler olduklarını anlamak uzun sürmez. İşte bu noktada eserin neden tepki gördüğü anlaşılır.